KIEMKRACHT festival

‘The Spine’ is een fascinerend onderzoeks- en kunstproject van Isabel Burr Raty dat vertrekt van één krachtig concept: de ruggengraat van de aarde. De lecture performance legt een verband tussen de ruggengraat van de mens en die van de aarde en biedt ruimte om naar het gebied ‘luisteren’.

Burr Raty neemt ons mee op de initiatiereis van ‘The Spine’ op Paaseiland, een UNESCO-werelderfgoedlocatie midden in de Stille Oceaan. Ze focust op de oorspronkelijke bewoners, de Rapa Nui-gemeenschap, die nog steeds de gevolgen van het Chileense kolonialisme ondervinden. Ze zien ‘The Spine’ als een middel om spirituele tradities en voorouderlijke kennis bloot te leggen, waardoor het project een pad kan volgen dat door hun heilige en vulkanische land loopt.

De lezing verweeft geografie, geschiedenis, audiovisuele archieven, kruidentincturen en ritueel onderzoek en stelt de diepgaande vraag: Hoe kan land art dienen als een netwerk om samen te regenereren?

Lacuna Kitchen van de Indiaas-Nederlandse theatermaker en storyteller Abhishek Thapar is een zintuiglijke theaterervaring in de vorm van een bijzonder pop-up restaurant, waarin verhalen achter onze eetcultuur worden verkend. Persoonlijke ingrediënten en onvertelde verhalen van keukenwerkers (waaronder arbeidsmigranten, vluchtelingen en personen met diverse vaardigheden) vormen de basis voor een viergangendiner. Lacuna Kitchen laat zien hoe voedsel een brug kan vormen tussen culturen, maar legt ook onzichtbare arbeid en de impact van kolonialisme op onze eetcultuur bloot.  

De voorstelling transformeert de keuken in een ruimte voor gemeenschapsvorming en kritische reflectie en nodigt deelnemers en publiek uit om over hun eigen rol binnen de maatschappelijke en economische systemen na te denken.

In de interactieve virtual reality voorstelling WOOD gaan deelnemers op een ontdekkingsreis door het veld. Maar let op: niets is wat het lijkt! 

Kunstenaars Robbert&Frank Frank&Robbert nemen je mee in een ervaring die de grens tussen wat echt en wat virtueel is laat vervagen. Het is een spannende excursie waarbij je letterlijk het hout drinkt tijdens een bijzonder theeritueel en ondertussen diepgaande, symbolische vragen over het leven onderzoekt.

Door samen te bewegen en opdrachten uit te voeren, groei je als groep. Je voelt je een deel van een groter geheel, verbonden als de draden van mycelium. Wat begint als een duistere, vreemde plek, mondt uit in een spectaculaire explosie van licht, kleuren en vormen. Een gezamenlijke ervaring die je leert navigeren tussen controle en loslaten om een gedeelde, magische nieuwe realiteit te ontdekken.

De installatie ‘Glass-House, Soft Stones’ van Laura Palau ontvouwt zich rond de appel als een plek van verbinding, overdracht en politieke verbeelding. Als multidisciplinaire verhalenverteller onderzoekt Palau hoe kennis wordt vergaard, gedeeld en bewaard op het snijvlak van landbouwpraktijken, belichaamde kennis en cultureel geheugen. Haar onderzoek benadert de appel en appelbomen als levende archieven, die traditionele variëteiten met zich meedragen die verbonden zijn met specifieke recepten, rituelen en verhalen.

Het project, dat tot stand is gekomen in samenwerking met pomologen uit Vlaanderen en Catalonië, benadert enten en telen als culturele praktijken die bepalend zijn voor de manier waarop mensen zich tot de natuur verhouden. Ideeën over evenwicht, bescherming en vitaliteit zijn niet neutraal, maar worden gevormd door overtuigingen, gewoonten en het klimaat, waardoor handelingen van zorg een weerspiegeling worden van culturele verbeelding.

De installatie bevindt zich op het snijvlak van landbouwpraktijken, belichaamde kennis en cultureel geheugen, en benadert de appel niet als een op zichzelf staand object, maar als een levend geheel van gebaren, sporen en verhalen die in de loop van de tijd zijn gevormd. De appel wordt beschouwd als een drager van overgeleverde technieken, gedeelde arbeid en omstreden geschiedenissen.

Het project gaat uit van eenvoudige maar hardnekkige vragen: welke vormen van verstrengeling ontstaan door bescherming, controle en circulatie? 

De installatie is geïnspireerd op l'ensachage des fruits, de praktijk waarbij fruit wordt verpakt om het tijdens de groei te beschermen, en reflecteert op hoe gebaren van zorg onlosmakelijk verbonden zijn met productivisme, standaardisatie en waarde. Ooit droegen appels de gezichten van vorsten, getatoeëerd door de zon op hun schil, en droegen ze keizerlijke beelden als bewijs van technisch meesterschap en commercieel verlangen. Vandaag stelt het project de vraag: wie is eigenaar van het erfgoed van appels, wie vertelt het verhaal ervan en onder welke voorwaarden mogen ze circuleren?

De film 'Memory of Salt' van de Palestijnse beeldend kunstenaar Noor Abuarafeh draait om de mythologieën rond zout en de geschiedenis ervan, die lange tijd verweven is geweest met honger. Zout is gebruikt om voedsel te conserveren tijdens schaarste en was van vitaal belang tijdens hongersnoden—natuurlijk of door de mens gemaakt—zoals in het late Ottomaanse Palestina onder Britse kolonialisme, en vandaag de dag in Gaza onder Israëlische genocide. 

Beelden van de Dode Zee in Jericho, Palestina, zijn verweven met archieffragmenten. Een wiegelied, geïnspireerd door Marokkaanse liederen uit wat bekend stond als Het Jaar van de Honger/Het Jaar van de Sprinkhaan, put uit een regionale literaire traditie die belofte gebruikt om de ochtend dichterbij te roepen. 

Gezongen voor kinderen voor het slapengaan, verzachtten deze liederen hun honger terwijl stenen werden gekookt als een belofte van een toekomstige maaltijd. 

Kunstenaar Dodi Espinosa onderzoekt in zijn projecten de banaan als een belangrijke sleutel tot de geschiedenis van wereldhandel, koloniale politiek en ecologische kwetsbaarheid. Hoewel de banaan 's werelds meest verhandelde vrucht is en een alledaags product lijkt, draagt ze een zware geopolitieke geschiedenis met zich mee.

In zijn werk stelt Espinosa de scherpe vraag: “Wat betekent het dat een banaan makkelijker een grens oversteekt dan een mens?” Hij gebruikt het iconische gele en zwarte kleurenpalet van de kromme vrucht om te spelen met camouflage, geografie en machtsstructuren maar ook om de absurditeit van de wereldhandel bloot te leggen.

Tegelijk wijst hij op de huidige dreiging voor de Cavendish-banaan, die wordt aangetast door een nieuwe schimmelvariant, een waarschuwing voor de bredere sociale en ecologische fragiliteit van onze tijd.

Espinosa’s  werk daagt ons uit na te denken: wanneer zal het ware, complexe verhaal van de banaan net zo bekend zijn als de vrucht zelf?

'Mes ami·e·s roses' is een poëtisch project van Irène Gérard en Michiel De Jaeger, gegroeid uit hun hechte vriendschap die ontstond in de ateliers van La S Grand Atelier in Vielsalm. Op een glazen serre schilderden ze met acrylverf een warm, beschermend universum, een plek om samen te werken in een cocon van mensen en herinneringen die hen dierbaar zijn.

Het werk is een kleurrijk eerbetoon aan de figuren die hun wereld hebben gevormd: grote iconen uit het Franse chanson, de overleden moeder van Irène, en kunstenaars uit de La S-gemeenschap. Zoals glas-in-loodramen vertellen de scènes één gelaagd verhaal: personages staan in een droomtuin vol rozen, rotsen, dieren en een mysterieus Chinees paleis.

Centraal prijkt Françoise Hardy, het grote idool van Irène, als wachter van de tempel. Ook vertrouwde gezichten duiken op: van collega-kunstenaars en residenten tot de hond Bibi en zelfs de Belgische koninklijke familie. Een ontwapenend, persoonlijk en beeldschoon universum.

De installatie dankt haar naam aan onderstaand gedicht:

 Mes ami.e.s roses

Les Roses retiennent mes ami.e.s,
Mes Roses se souviennent des ami.e.s.

Les roses dans l'ombre sont tenues par les ami.e.s,
Mes ami.e.s gardent mes roses à l'ombre,

Les roses dans la lumière restent debout,
Mes ami.e.s sans ombre sont partout...

Pour toujours les roses sont retenues,
Mes ami.e.s. se rappellent les choses des roses...

Een bodem die bruist van het leven is de sleutel voor de gezondheid van mens en planeet. Alles hangt met elkaar samen in het bodemvoedselweb: een levende bodem levert gezonde gewassen en zorgt voor veerkracht tegen klimaatontwrichting. Het versterkt de biodiversiteit, ook trouwens in onze darmen, wat onze eigen veerkracht een boost geeft.

Wie goed zorgt voor de bodem, zorgt voor alles wat leeft. De bodem is niet alleen onder onze voeten, maar zit ook in onszelf. Net daarom zijn gifstoffen zoals pesticiden zo schadelijk voor mens en planeet.

Op het Kiemkracht festival gaan we over dit onderwerp in gesprek met bodemecoloog Emilia Hannula en kinderinfectioloog bij ZAS Ziekenhuizen & UAntwerpen Daan Van Brusselen.

De ene tomaat of prei is de andere niet. En alles begint bij het zaad. Is dat in bezit van multinationals, waarbij geldgewin voorrang krijgt op smaak, voedingsgehalte en biodiversiteit? En dus op maat van het industriële landbouwmodel waarin boeren elk jaar opnieuw dure, hybride zaden moeten kopen? 

Of kiezen we voor zaadvaste, vrij beschikbare rassen: zaden zonder patenten, in handen van agro-ecologische boeren en hun gemeenschappen? Zo behouden we zowel hier als in het Globale Zuiden de vrijheid om zaden zelf te verbeteren, afgestemd op lokale omstandigheden – als basis voor een eerlijk en veerkrachtig voedselsysteem. 

Op het Kiemkracht festival gaan we in gesprek met lid van het IPES-Food-panel, medeoprichter en algemeen coördinator van de Alliance for Food Sovereignty in Africa (AFSA) Million Belay, Paul Grabenbergen en bioboer Lien Vrijders, oprichtster van de Grassroots Klimaatboerderij.

Overal ter wereld is voedsel intiem verbonden met wie we zijn. Onze gemeenschappen krijgen vorm door wat we eten, hoe we het bereiden en met wie we het delen. Voeding verbindt ons met de generaties die ons voorgingen.  De manier waarop we eten is tegelijk diepgeworteld in traditie en voortdurend in verandering. Soms gaat kennis verloren. Op andere momenten brengt de ontmoeting met andere eetculturen nieuwe inzichten en gebruiken voort.  Dochters uit vier continenten reflecteren over deze verschuivingen en delen verhalen over hun voedsel. Hun woorden worden vergezeld door de smaken uit hun moederland.

Deze sessie wordt gehost door studenten uit de master Nutrition and Food Systems (UGent) en onderzoeksgroep INSPIRA.

Het huidig landbouwvoedselsysteem is onhoudbaar. Een handvol bedrijven bepaalt wat er op ons bord ligt: ultrabewerkt en ongezond voor mens en planeet. Ze sturen ook het landbouwmodel met schaalvergroting, monoculturen en chemische inputs, terwijl hun lobby’s wetten afbreken die mens en planeet beschermen. Maar het kan anders.

Agro-ecologie wijst de weg naar een eerlijk, gezond en veerkrachtig voedselsysteem, gedragen door boeren én burgers. Dat vraagt lef en samenwerking — zoals de boer die het opneemt tegen oliegigant TotalEnergies. Hoe bouwen we samen de tegenmacht om deze transformatie waar te maken?

Op het Kiemkracht festival gaan we over dit onderwerp in gesprek met universitair hoofddocent bij de afdeling Landbouweconomie Joost Dessein en boer Justine Dewitte van bioboerderij 't Goed ter Heule.

Samen met zadenverzamelaars tekenen we de wereldkaart van verzet: overal waar mensen zaden koesteren als verzet tegen bezetting, kolonisatie, genocide en het agroindustrieel complex. We nodigen verzamelaars en sympathisanten uit hun verhaal met ons te delen, ons te inspireren en aan zetten tot actie. We inspireren ons aan initiatieven van Vivien Sarsour met de Palestine Heirloom Seed Library, de Seed Bibliotheek uit Zuid-Afrika maar evengoed Vitaele Rassen, ietsje dichter bij huis.

De eerste stap naar zelf groentezaden telen. We vertellen jullie vanuit de dagelijkse praktijk de elementaire knowhow en reiken de nodige theoretische kennis aan om groentezaden te telen. We gaan in interactie en zetten een stap in de richting van vitale en robuuste gewassen. Waarom? Omdat agrobiodiversiteit aan de basis ligt van een weerbaar landbouwsysteem én een soeverein voedselsysteem. 

De vorige generatie boeren en tuinders hebben de zaadvermeerdering los gelaten en zich gespecialiseerd in hun vakgebied: groenten telen. Dit maakt ons voedingssysteem kwetsbaar. Vanuit de biosector en de agro-ecologische basisprincipes in het algemeen zien we de waarde van het cyclische, het organische. Onze zaden zijn de start en het eindpunt en spiegelen de uitdagingen doorheen de seizoenen, in de selectie kunnen we daar als hoeder sturend aanwezig zijn.

In deze workshop vertellen we jullie de elementaire knowhow zodat je zelf aan de slag kan gaan.

Dorsen, zeven, wannen: we scheiden het kaf van het zaad. Tijdens deze workshop leer je hoe je zaden moet schoonmaken. We werken met verschillende soorten kruiden, groenten en bloemen. Op het einde kan je een portie van de geschoonde zaden mee naar huis nemen!

Lutgart en Marc van bakkerij BroodNodig nemen je mee in hun passie voor oude graansoorten. Ze vertellen hoe deze granen zorgvuldig worden geselecteerd en vermeerderd in samenwerking met biologische landbouwbedrijven binnen het project Het Traagste Brood.

Leer hoe authentieke granen nieuw leven krijgen en proef het verschil.

Zaden van wilde planten hebben vaak een intense en unieke smaak. Alleen, we kennen het gebruik ervan niet. Kom tijdens de workshop mee ontdekken welke schatten er verstopt zitten in je eigen omgeving. Het wordt een feest voor de smaakpapillen. 

Pastoralisme, ofwel rondtrekkende veehouderij, is een vorm van veeteelt waarbij wordt samengewerkt met de natuur in plaats van ertegen. Door de mobiliteit van hun dieren voorop te stellen, dragen deze veehouders bij tot de instandhouding van ecosystemen en de voedselzekerheid van miljoenen mensen. 

Ter gelegenheid van het Internationaal Jaar van de VN voor Herders en Graaslanden gaat Anthony Denayer (Dierenartsen Zonder Grenzen) in gesprek met Vlaamse herders gepaard met de vertoning van een selectie filmfragmenten over rondtrekkende veehouders wereldwijd.

Meer info over de filmfragmenten

Dierenartsen Zonder Grenzen ondersteunt veehoudersgemeenschappen in negen Afrikaanse landen en helpt hun inheemse kennis, veerkracht en duurzame levensstijl in stand te houden. Hun manier van leven met een laag gebruik van fossiele brandstoffen kan ons immers de weg wijzen naar een veerkrachtiger voedselsysteem van de toekomst.

Kom en ontdek de innige verstrengeling van cultuur, economie en ecologie die kenmerkend is voor rondtrekkende veehouders.

Klimaatmigratie wordt de komende jaren een hot topic. Nu al zien we hoe het zout in de velden en huizen onder water in Senegal jongeren doet twijfelen aan de toekomst. Na de docu 'Wecco Wacko Farm Club', waaraan Belgische en Senegalese jongeren meewerkten, gaan we in gesprek over solidariteit en gedeelde uitdagingen. 

Deze korte film gaat over de 'Gesamthof / Een lesbische tuin', een kunst- en natuurproject in Antwerpen tussen de muren van een oud klooster. In dit audiovisuele tijdsdocument volgen we een rondleiding door Eline De Clercq, de drijvende kracht achter het tuinproject. De tuin biedt een aanknopingspunt om te praten over diverse onderwerpen, zoals kolonialisme in de plantkunde, de ambiguïteit van naamgeving, de sociale verwachtingen van vrouwen en de zoektocht naar een lesbische identiteit. Deze tuin is geïnspireerd door de boeken van ecofeministen en andere schrijvers, zoals Donna Haraway, Robin Wall Kimmerer, Jamaica Kincaid, Virginia Woolf en vele anderen. 

Anne Reijniers en Eline De Clercq zijn beiden kunstenaars en tuiniers die in Antwerpen wonen. Anne Reijniers maakt deel uit van het filmmakerscollectief ‘Collectif Faire-Part’ en nam in 2021 deel aan de ontwikkelingsresidentie van MORPHO, gelegen naast de tuin. Eline De Clercq is schilderes en huurt een atelier, eveneens naast de tuin.

Deze film verdiept zich in de verkenning van homevideo's en persoonlijk archiefmateriaal door de lens van niet-narratieve verhalen. De film beslaat de periode van september 2022 tot december 2023 en legt de voortdurende beweging vast van het in- en uitgaan van het eerste huis waar ik een contract had.

Als niet-Europese expat navigeert Fatemeh Towhidlou door de ervaring van diaspora en onderga ik levensveranderende sociale verschuivingen binnen Iran, allemaal bekeken vanuit mijn huidige uitkijkpunt in Europa. Thema's als thuis, verbondenheid en werkloosheid zijn verweven met de complexiteit van bureaucratische processen, die bepalen of je in het land mag wonen, werken en reizen. 

Dit jaar komt het curatieteam van Back2SoilBasics — Fairouz Gazdallah, Philsan Omar Osman en Sadaf Malyar — samen op het Kiemkracht festival om de werelden van paddenstoelen, mycelium en verstrengelde praktijken te verkennen.

Als team weven zij een collectief proces: zij delen literatuur, ontdekkingen van sociale media, passages uit boeken en documentaires, en projecten die zij online zijn tegengekomen. Samen brengen zij verbindingen, ideeën en inspiratie in kaart — een levend archief van hun denken en nieuwsgierigheid.

Tijdens het festival creëren zij een fysieke ruimte waar bezoekers dit proces kunnen ervaren: een glimp van hoe hun gedachten, netwerken en gesprekken groeien, vertakken en met elkaar verbonden zijn. Het is hun manier om transparant te zijn over de vele ideeën, kunstenaars en projecten die hen inspireren, ook al kunnen zij deze niet allemaal op het podium presenteren. (UNDER THE MOTHER MUSHROOM)

Zij nodigen bezoekers uit om samen deze ruimte binnen te stappen, te verkennen, te blijven hangen en te getuigen van hoe een curatoriële reis zich ontvouwt — een samenwerkingsexperiment in nieuwsgierigheid, zorg en collectief denken.

Ben jij klaar om je (moes)tuin te verrijken met unieke, sterke gewassen? Kom dan langs bij de Zadenwerkgroep Velt! Een netwerk van gepassioneerde (moes)tuiniers die die vooral zelf zaden telen, verzamelen, bewaren en ruilen. Ze zetten zich in voor het behoud en de verspreiding van zaadvaste gewassen. Het doorgeefluik ‘Zaden voor Iedereen’ is hun initiatief om zaden toegankelijk te maken voor een breed publiek.

Ze staan een hele Kiemkracht-dag lang paraat om hun kennis over en ervaring met zaden met je uit te wisselen, maar ook om fysiek zaden uit te delen en te ruilen. Kom langs en ontdek bijna 10 meter aan zaden om je (moest)tuin mee te verrijken!

Fleur-Couleur is een biologische bloemenboerderij. Hun focus ligt op de teelt van bloemenzaden, wel meer dan 100 soorten en variëteiten! In de zomer ben je ook welkom tijdens de bloemplukmomenten. Alles wordt door boerin Lies en haar team met passie geteeld volgens de principes van de biologische landbouw. De bloemen groeien en bloeien op het veld in de volle grond, op het ritme van de natuur. Het schonen, testen en afzakken van de bloemenzaden doen we allemaal zelf.

Laat je daarnaast inspireren door 'Het Grote Ecologische Pluktuinboek'. Bovendien werken ze samen met Vitale Rassen vzw, een organisatie rond biologische, zaadvaste zaden van boeren voor boeren. 

We spreken om 11:00 af op de boerderij (Beekstraat 3, Mariakerke) waarbij boerin Lies en/of Eva jullie met veel plezier meenemen in hun verhaal!

Op de gronden van De Goedinge, een CSA (Community Supported Agriculture)-boerderij in Afsnee, groeit meer dan enkel groenten. Tijdens dit bedrijfsbezoek ontdek je de rol die publieke landbouwgronden kunnen spelen voor een duurzame toekomst.

Boer Maarten Cools van De Goedinge laat zien hoe agro-ecologische landbouw bijdraagt aan lokale voedselvoorziening, bodemzorg en verbondenheid met het landschap.

Of je nu een beginnende of gevorderde tuinier bent, je wilt zaaien, planten en oogsten met plezier en succes. Én met respect voor de natuur. Jos Van Hoecke, voormalig Velt-docent en tuinier met een schat aan ervaring, weet als geen ander hoe je dat doet. In het gloednieuwe boek Zaaien Planten Oogsten neemt hij je mee de tuin in en deelt hij van januari tot en met december zijn beste tips.

'Zaaien Planten Oogsten' is een totaalboek dat de beginnende tuinier volledig wegwijs maakt in de ecologische moestuin. Wanneer moet je zaaien? Hoe stel je zaaigrond samen? Wat moet je weten over compost en mulch? Hoe ga je om met ongewenste kruidgroei? En hoe lok je vlijtige helpers zoals vogels en roofinsecten naar je tuin? Daarnaast schenkt het ook gevorderde tuiniers nog flink wat informatie. Jos geeft je net dat inspirerende duwtje in de rug om aan de slag te gaan met tomaten enten of zelf zaden winnen. En wie weet krijg jij ook wel zin om een fietswielbonentoren te bouwen.

Jos deelt tijdens deze boekvoorstelling zijn voornaamste tips en beantwoordt tussendoor vragen uit het publiek. Zo ga je naar huis met het antwoord op jouw tuinvragen. Hij laat je ook kennismaken met zijn andere passie: poëzie. In het boek kregen verschillende gedichten een prominente plaats. Ze verwoorden op een prachtige manier zijn liefde voor alles wat groeit en bloeit.

In het kader van FOOD x 019 strijkt een mobiele keuken neer op het plein voor het Sint-Lucasziekenhuis. 

Op 26.02 en 27.02, telkens van 14:00 tot 18:00, nodigt culinair kunstenaar Aslı Hatipoğlu voorbijgangers uit om even stil te staan of gewoon iets mee te nemen onderweg.

Hatipoğlu creëert een tijdelijke plek voor warmte en ontmoeting. Ze serveert individuele porties bouillon voor een warm moment in de kou, en bereidt handgemaakte wontons gevuld met kruiden, wortels en gefermenteerde ingrediënten.

Je mag je verwachten aan een mobiele keuken met potten vol kruiden, wortels, fermenten en kiemen, dampende bouillons en zorgvuldig samengestelde pakketjes met poëzie om mee te nemen.