UITGELEZEN

‘Dit is mijn laatste boek,’ zo kondigt Julian Barnes in het eerste hoofdstuk van 'Vertrek(punt)' aan. Of hij die belofte zal houden, moet nog blijken – laat ons in ieder geval hopen van niet, maar zeker is dat Barnes’ recentste boek een prachtig slotakkoord vormt bij een rijk, veelzijdig en geroemd oeuvre. Vertrek(punt) vertelt het verhaal van twee oude vrienden van Barnes: Stephen en Jean, een koppel dat elkaar veertig jaar geleden vond, kwijtraakte en pas decennia later opnieuw vond. Vertrek(punt) gaat over de onbetrouwbare verrekijker die ons geheugen is, over al wat we willen, maar niet kunnen onthouden en al wat we willen, maar niet kunnen vergeten. Ook, en vooral, is het een heerlijke inkijk in Barnes’ eigen schrijversleven.

Nog zo’n heerlijk schrijversleven is dat van Joke van Leeuwen. Zij hangt haar carrière godzijdank nog niet aan de wilgen. Wel vond ze het tijd voor een zelfportret in taal, en dat konden we niet meer met haar eens zijn. 'Plooi u in tweeën' is het relaas van intussen bijna vijf (!) decennia schrijven op de rand van van alles: Nederlands en Vlaams, vrouw-zijn en schrijver-zijn, poëzie, proza, boeken voor kinderen, boeken voor volwassenen, boeken voor iedereen. Ze zal het zelf zo gauw niet zeggen, maar met deze memoir toont Van Leeuwen in al haar virtuoze taalpret en scherpzinnigheid onomstotelijk aan dat ze al heel lang een van onze belangrijkste schrijvers is.

Ook het laatste boek op tafel gaat over vergeten, herinneren, het belang van de taal, van de literatuur, maar is van een heel andere orde dan de persoonlijke boeken van Barnes en Van Leeuwen. 'Een woord voor' van Eva Meijer is een roman die voor je ogen verdwijnt. Je moet het zien om het te geloven. Vanuit het perspectief van twee prille geliefden, Mik en Uma, lezen we een bloedstollend verhaal waarin steeds meer woorden uit de Nederlandse taal wegvallen en vervangen moeten worden door woorden die niet precies hetzelfde betekenen. Het begint met de woorden ‘achteloos’, ‘geld’ en ‘neuken’, maar daar blijft het niet bij. Een liefdesverhaal en een dystopisch schrikbeeld van een mogelijk zeer nabije toekomst; een waar huzarenstukje (en als dat woord zou verdwijnen een bravouretour, een heldenstunt, een exploot…).