Duitsland, 1949. De wereldvermaarde auteur Thomas Mann keert na zestien jaar terug naar zijn thuisland om de prestigieuze Goetheprijs in ontvangst te nemen. Maar er is weinig reden tot vreugde. De oorlog liet het land verdeeld achter, letterlijk (in West- en Oost-Duitsland) en figuurlijk. Uitwijkeling Mann is voor sommigen een verrader. Anderen verwachten van de schrijver hoopvolle woorden om de samenleving mee uit het puin te redden. Ondertussen houdt de anticommunistische Verenigde Staten hem nauwlettend in de gaten. Vergezeld door dochter Erika, komt ook zijn bijzondere band met haar onder druk te staan. De dood spookt nog rond in Europa en achtervolgt hen over de landsgrenzen heen.
Toen regisseur Paweł Pawlikowski aangeboden werd Colm Tóibíns biografische roman The Magician te verfilmen, sloeg hij het aanbod af. Toch intrigeerde hem één gebeurtenis uit het boek: Thomas Manns terugkeer naar Duitsland in 1949. Hoe het historische drama zich toen verweefde met het persoonlijke, vormde de kiem voor het scenario. Pawlikowski bouwde samen met zijn coscenarist verder op de creatieve vrijheid die de gefictionaliseerde biografe al had genomen. Mede door de verrassend tedere zwart-witfotografie en het intieme, bijna vierkante beeldformaat is zijn nieuwste roadtrip doorheen de Europese geschiedenis onbedoeld uitgegroeid tot het sluitstuk van een poëtisch drieluik met Ida (2013) en Cold War (2018).
Het sterk beladen begrip Fatherland krijgt hier een dubbele betekenis, snijdt vragen aan waar we vandaag nog steeds antwoorden op zoeken. In serene overgave vindt de film een kwetsbare schoonheid en troost. Acteurs Hanns Zischler en Sandra Hüller (The Zone of Interest, Anatomie d’une chute) zijn als vader en dochter perfect op elkaar afgestemd in hun imperfecties. De rol weggelegd voor een even onvolmaakt orgel en klassieke muziek zorgt deze festivaleditie zonder twijfel voor een van de meest ontroerende momenten. Met het zachtaardige prijsbeest Cold War veroverde Paweł Pawlikowski op Film Fest Gent de harten van zowel de internationale jury als de bezoekers, bewezen respectievelijk de Grand Prix voor Beste Film en de Canvas Publieksprijs. Fatherland lost de hoge verwachtingen meer dan in. In Cannes won de Poolse cineast voor de tweede keer de prijs voor Beste Regie.
